Diş hekimi koltuğuna oturan pek çok hastanın en çok sorduğu sorulardan biri şudur: "Madem ağzıma sığmayacak ve çıkarken bana bu kadar acı çektirecek, bu 20 yaş dişleri neden var?" Sadece 100 yıl öncesine, dedelerimizin ve ninelerimizin çocukluk dönemine bakmamız bile ağzımızdaki bu büyük değişimi anlamak için yeterlidir. Ortada genetik bir hata yoktur; asıl sorun, sadece birkaç nesil içinde beslenme alışkanlıklarımızın radikal bir şekilde yumuşamasıdır.
Genetik şifremiz son bir asırda değişmedi; vücudumuz hala ağzımızda 32 adet dişin dizileceği bir çene kemiği üretmeye programlı. Ancak değişen şey, sofralarımızdaki yiyecekler. Bundan sadece 100 yıl önce insanlar, kabuklu yemişleri bütün olarak tüketiyor, taş fırınlarda pişmiş sert kabuklu tam buğday ekmekleri yiyor, lifli sebzeleri ve sert etleri çok daha fazla çiğnemek zorunda kalıyordu. Günümüzde ise sofralarımız işlenmiş, fabrikasyon ve yumuşak gıdalarla dolu. Çocukluktan itibaren patates püreleri, yumuşacık tost ekmekleri, kabuğu soyulmuş meyveler ve uzun süre haşlanarak formunu kaybetmiş sulu yemeklerle besleniyoruz.
Tıpkı ağırlık kaldırmayan bir kasın zayıf kalması gibi, çocukluk ve ergenlik döneminde yeterince sert çiğneme kuvvetine maruz kalmayan çene kemikleri de genetik potansiyeline ulaşamaz. Sert gıdaları öğütmek için gereken yüksek çiğneme eforu ortadan kalktığında, çene yapımız nesiller içinde daha dar ve daha küçük kalmaya başladı. Daralmış modern çene yapısında ön, köpek ve küçük azı dişleri yerini aldıktan sonra, 17-25 yaş aralığında en son sürmeye çalışan 20 yaş dişlerine en arkada yeterli alan kalmaz. Kendine yer bulamayan bu dişler, kemiğin içinde tamamen gömülü kalır veya diş etini yarım yamalak delerek çıkmaya çalışır.
20 yaş dişlerinin gömülü kalması ve çenede yer bulamamasının bir diğer sebebi 100 yıl öncesinden günümüze kadar olan süreçte diş tedavilerinin yapılması yerine diş çekimlerinin yapılmasıdır. Eski zamanlarda ağrıyan birdiş için dolgu ya da kanal tedavisi seçenekeri olmaığı için bu dişler kolaylıkla gözeden çıkarılırdı ve çekilirdi. Erken yaşlarda çekilen dişlerin oluşturduğu bu boşluğa kalan dişler kayarak hareket eder ve çenede 20 yaş dişleri için yer oluşurdu. Oluşan bu yere 20 yaş dişleri ağrısız ve kolayca yerleşerek gömülü kalmadan çene kemiği içinde kendine yer bulurdu. Güncel diş hekimliği tedavileri ile ağzıda tutulan diğer dişler, 20 yaş dişlerine yetrli alan bırakmadığı durumlarda dişlerin gömülü kalması veya çapraşık çıkmasına sebep olmaktadır.
"Nasıl olsa ağrımıyor, bırakalım orada kalsın" düşüncesi, hastalarımızın yaptığı en yaygın hatalardan biridir. Yer darlığı nedeniyle sıkışan 20 yaş dişleri, ağızda sessiz bir saatli bomba gibi çalışır: ➡ Öndeki Sağlam Dişi Çürütme: Yarı gömülü veya yatay pozisyondaki bir 20 yaş dişi, hemen önündeki en sağlam ve en çok kullandığınız çiğneme dişine (2. büyük azı) sürekli baskı yapar. Aralarına giren gıdalar fırçayla temizlenemediği için, her iki dişin de hızla çürümesine neden olur. ➡ Diş Dizilimini Bozma (Çapraşıklık): Çıkmaya çalışırken bulduğu her boşluğu zorlayan 20 yaş dişleri, öndeki tüm dişleri domino taşı gibi ittirerek yıllar içinde ön dişlerinizde eğrilmelere ve estetik kayıplara yol açar. ➡ Kist ve Enfeksiyon Riski: Gömülü kalan dişlerin etrafındaki kılıf zamanla kistlere dönüşebilir veya yarı gömülü dişlerin etrafındaki diş eti cebi gıda birikimiyle sürekli iltihaplanabilir (perikoronit).
Ağzınıza sığmayan 20 yaş dişlerinizin durumunu öğrenmek için şiddetli bir ağrı veya yüzünüzde bir şişlik olmasını beklemeyin. Klinik Trabzon Ağız ve Diş Sağlığı olarak, detaylı panoramik röntgen analizleriyle gömülü dişlerinizin konumunu henüz size zarar vermeden tespit ediyoruz. Daralan çene yapınıza uyum sağlayamayan ve risk taşıyan 20 yaş dişlerinizle ilgili en güvenli tedavi planlaması için kliniğimizi ziyaret edebilirsiniz.
