Çocukluğumuzdan beri bize günde iki kez diş fırçalamamız gerektiği öğretildi; ancak pek azımıza bunu hangi kuvvetle yapmamız gerektiği anlatıldı. Toplumumuzda çok yaygın olan "Ne kadar sert bastırırsam, o kadar iyi temizlenir ve beyazlar" yanılgısı, her gün binlerce insanın kendi diş minesine mikro düzeyde bir savaş açmasına neden oluyor. Diş hekimliğinde Abrazyon (Mekanik Aşınma) ve Fırça Travması olarak tanımladığımız bu durum; çürük veya bakteriyel bir enfeksiyon olmaksızın, tamamen dışarıdan uygulanan fiziksel kuvvetle dişin koruyucu zırhının yok edilmesidir.
Dişlerimizin en dış katmanı olan "Mine", vücudumuzdaki en sert dokudur; ancak dikey gelen çiğneme kuvvetlerine karşı kusursuz bir dayanıklılık sunan bu yapı, yatay ve sürtünmeli kuvvetlere karşı son derece zayıftır. Sert bir fırçayı diş yüzeyine yatay olarak testere gibi sürttüğünüzde, fırça kılları adeta bir zımpara görevi görür. Zamanla mine tabakası incelir ve altındaki sarımtırak, çok daha yumuşak ve sinir kanallarıyla dolu olan "Dentin" tabakası açığa çıkar. Bu durum en çok dişin boyun bölgesinde, yani diş ile diş etinin tam birleştiği o hassas sınırda "V" harfi şeklinde oyuklar (çentikler) yaratarak kendini gösterir.
Klinik muayenelerde karşılaştığımız abrazyon vakalarının arkasında neredeyse her zaman şu 4 alışkanlıktan biri yatar: ▪ Sert Kıllı Fırça Tercihi: "Yumuşak fırça temizlemiyor hissi veriyor" düşüncesi en büyük tuzaktır. Diş plağı dediğimiz yapı biyolojik bir film tabakasıdır; onu yerinden kaldırmak için tel fırçaya değil, sadece doğru açıyla yapılmış yumuşak bir süpürme hareketine ihtiyaç vardır. ▪ Yatay "Testere" Hareketi: Diş fırçasını sağa sola doğru hızlıca git-gel yaparak kullanmak, diş boyunlarında oluklar açar. Dikey hareket en doğru yöntemdir. ▪ Aşındırıcı Macunlar ve Sosyal Medya Kürleri: Üzerinde "Anında Beyazlık" vadeden yüksek granüllü (RDA oranı yüksek) diş macunları veya internette satılan karbonat, aktif kömür gibi tozlar minenizi kelimenin tam anlamıyla çizer. ▪ Asitli Gıdaların Hemen Ardından Fırçalamak: Portakal suyu içtikten, kahve tükettikten veya asitli bir meyve yedikten hemen sonra fırçalamak yapılan en büyük mekanik hatadır. Asit, diş minesini geçici olarak mikroskobik düzeyde yumuşatır; o an fırçayı sürdüğünüzde minenizi fırçayla kazıyıp atarsınız.
Diş hekiminize gitmeden önce evde yapabileceğiniz çok basit bir test vardır: Tırnağınızın ucunu, dişinizin en üstünden (kesici ucundan) diş etine doğru dikey olarak yavaşça kaydırın. Eğer tırnağınız diş eti sınırına geldiğinde küçük bir basamağa, bir "çentiğe" takılıyorsa ve o bölgeye soğuk su değdiğinde içinizi sızlatan keskin bir ağrı oluyorsa, dişinizde abrazyon lezyonu başlamış demektir. Ayrıca diş etlerinizin yukarı doğru çekilerek dişlerinizin "uzamış" gibi görünmesi de bu travmanın en net habercisidir.
Oluşan bir mekanik aşınma kendi kendine iyileşmez; ancak süreci bugün alacağınız 4 kararla tamamen durdurabilirsiniz: ▪ Fırçanızı ve Tutuşunuzu Değiştirin: Yumuşak"(Soft) veya orta sertlikte bir fırçaya geçin. Fırçayı avucunuzun içiyle bir tenis raketi gibi kavramayın; bir tükenmez kalemi tutar gibi sadece baş ve işaret parmağınızın ucuyla tutun. Bu, isteseniz de fazla bastırmanızı engelleyecek harika bir yöntemdir. ▪ 45 Derece Kuralını Uygulayın: Fırçayı diş etinizle dişinizin birleştiği yere 45 derecelik bir açıyla yerleştirin ve dairesel hareketlerle, "kırmızıdan beyaza" (diş etinden dişe doğru) süpürün. ▪ 30 Dakika Bekleyin: Asitli bir gıda tükettiyseniz ağzınızı sadece bol suyla çalkalayın ve fırçalamak için tükürüğün ağız asidini dengelemesi için yarım saat tanıyın. ▪ Aşındırıcısız Macun Seçin: Diş hekiminize danışarak dentin hassasiyetini onarıcı, düşük RDA oranına sahip profesyonel macunlara yönelin. ▪ Basınç Uyarılı Elektrikli Diş Fırçası Kullanın: Yeni nesil elektrikli diş fırçalarında aşırı bastırmada titreşim ve sesle uyarı sistemleri bulunmaktadır. Bu şekilde fırçalamayı ve baskı şiddetini kontrol edebilirsiniz.
▪ Servikal (Boyun) Dolguları: Dişin boyun kısmında açılan o "V" şeklindeki oyuklar, dişe hiçbir aşındırma yapılmadan, özel renk uyumlu kompozit dolgularla kapatılır. Bu hem açığa çıkan sinir kanallarını örtüp sızlamayı ve soğuk hassasiyetini anında keser hem de dişin kırılma riskini ortadan kaldırır. ▪ Diş Eti Operasyonları: Fırça travması sebebiyle diş eti kök yüzeyini terk edip çok yukarı çekildiyse, mikro-cerrahi yöntemlerle (diş eti greftleri) o bölge tekrar sağlıklı dokuyla örtülür.
Unutmayın: Dişleriniz kirlenmiş birer mutfak fayansı değildir; onlar canlı, hisseden ve saygı duyulması gereken biyolojik organlardır. Onlara nazikçe bakım yapmaya başlamak ve mevcut aşınmalarınızı güvenle onarmak için diş hekiminizden randevunuzu alarak harekete geçebilirsiniz.
